Download Here

नुसन्धान कर्ताः रामकृष्ण अधिकारी (मा.शि.तृ.)

विद्यालय र ठेगाना : श्री टङ्गाल माध्यमिक विद्यालय,काठमाडौं, नेपाल


तपाई पनि जुनसुकै तह र विषयको Action रिसर्च Share गर्न चाहनुहुन्छ भने siknethalo@gmail.com मा email गर्न सक्नुहुन्छ ।

 

अनुसन्धानको  शीर्षक :कक्षा १० का विद्यार्थीहरूमा ग्राफिक विधिबाट नेपालको  नक्सा निर्माण कार्यमा देखिएको समस्या : एक अध्ययन

 

१.परिचय

   यस प्रतिवेदनमा काठमाडौं जिल्ला अन्तरगत का. म. पा. वार्ड न. ५ मा अवस्थित श्री टंगाल मा.वि. टंगालमा माध्यमिक तहमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूलाई सामाजिक विषय अध्यापन गराउँदा देखिएको समस्याबारे अनुसन्धान गरी प्रतिवेदन तयार पारिएको छ । सामाजिक बिषयमा नक्सा निर्माणको कार्य गर्नुपर्ने हुन्छ  तर यस विद्यालयमा अध्ययनरत सो तहका अधिकांश विद्यार्थीहरूमा नक्सा निर्माण कार्य केहि जटिल महसुस भएको पाइयो । तसर्थ , सो समस्यालाई केहि हदसम्म भएपनि सहजिकरण तथा समाधान गर्नको लागि यो अनुसन्धान गरीएको हो । जसबाट सम्बन्धित पक्षलाई सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरीएको छ ।

 

 विद्यालयको शैक्षिक उपलब्धी वृद्धि गर्ने सन्दर्भमा कार्यमूलक अनुसन्धानको महत्वपूर्ण भूमिका रहन्छ । अध्ययन–अध्यापन गर्ने सवालमा देखा परेका विषयगत समस्याहरूको समाधानको निमित्त यो अनुसन्धान गर्ने गरिन्छ । कक्षाभित्र सिकाइ क्रियाकलाप भईरहदा देखा परेका समस्यालाई सोहि क्रियाकलापमा सम्वद्ध व्यक्तिहरूबाट खोज अनुसन्धान गरी हल गर्ने प्रक्रियालाई कार्यमूलक अनुसन्धान भन्ने गरिन्छ । तसर्थ, विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरूले आफुले अध्यापन गरेको विद्यालयमा देखिएका समास्याहरूको बारेमा अनुसन्धान गरी प्रतिवेदन तयार गरिन्छ ।

      सामाजिक विषय एक बहुआयामिक विषय भएको हुँदा यस विषयमा धेरै प्रकारका विषयहरू मिश्रण गरी अध्यापन गरिन्छ । जस अन्तरगत इतिहास , भुगोल , जनसंख्या , अर्थशास्त्र , गणित , राजनीतिशास्त्र , समाजशास्त्र , ग्रामीण विकास , संस्कृति , मानवशास्त्र , लगाएतका विषयहरूको समिश्रण गरिएको हुन्छ । यसरी विभिन्न विषयको समष्ठिगत रूप नै माध्यमिक तहको सामाजिक विषय वन्न गएको छ । विशिष्टिकरण तालिकालाई हेर्दा पनि नक्सा कार्य अनिवार्य तथा ठूलो अंकभार ओगटेको देखिन्छ । यसैले सम्पूर्ण विद्यार्थीहरूमा नक्सा निर्माण कार्यको सिप हुन जरुरी छ ।

 

सामाजिक अध्ययन विषय शिक्षण गर्ने शिक्षक भएको नाताले मैले यस विषय अध्यापन गराउँदा हाम्रो भूगोल एकाई अन्तर्गत नेपालको नक्शामा विभिन्न तथ्यहरू भर्ने अभ्यास गराउनुपर्ने हुन्छ । विशेषत माध्यमिक तहको शिक्षक भएको कारणले र विद्यार्थी मूल्यांकनमा पनि विशेषतः एस.इ.इ परीक्षामा पनि यस्ता खालका प्रश्नहरू सोधिने कारणले पनि विद्यार्थीहरूमा नक्शामा सही तथ्य भर्ने सीप विकास गरिनु तथा तथ्यहरूलाई सही सङ्केतले देखाउनु पर्ने हुन्छ । त्यसलाई कसरी सहज ,यथार्थपरक र वास्तविकतामा आधारित वनाउने भन्ने तर्फ मेरो ध्यान आकृष्ट भयो र आफ्नो शिक्षण शैली र  सहजीकरण प्रक्रिया मार्फत यसमा सुधार ल्याउन सकिन्छ भन्ने आत्म विश्वासको साथ यस कार्यमा संलग्नता वढाउन सुरु गरे ।



 

नक्शा निर्माण गर्ने सीप आवश्यक हुन्छ र सो अनुरूप विद्यार्थीमा सो सीपको विकास गराउन सक्षम भएपछि त्यसमा सही तथ्य र सङ्केत भर्ने कुराले महत्व राख्ने कुरामा म विश्वस्थ थिए । तथ्यहरूको खोजी गर्ने,त्यसलाई विभिन्न उपक्षेत्रमा विभाजन गर्ने र ति तथ्यहरू विभिन्न सहजीकरण विधि मार्फत विद्यार्थीमा जानकारी गराउने गर्दै निरन्तर अभ्यास गराएँ ।योजनावद्ध रूपमा गरिएका ति सवै कार्यहरूको सुक्ष्म अवलोकन गरी सवल पक्ष र सुधारात्मक पक्षहरूलाई नछुटाईकन नोट गरे । उक्त विधिको प्रयोगमा देखिएका कमजोर पक्षमा फेरी योजना गरी सुधार गर्ने प्रयास गरिएको थियो ।

 

 

 

२.समस्याको कथन

उल्लेखित विद्यार्थीहरूको सुधार गर्नुपर्ने पक्ष यस प्रकार पाइयो ।

  • ग्राफको प्रयोग नगरेको साथै सामान्य नक्सा स्केलकोसहित ध्यान नदिएको ।

 

  • नक्सामा दिसा उल्लेख नभएको ।

 

  • भर्नुपर्ने ठाउँहरूको स्पष्ट ज्ञान नभएको ।

 

  • अधिकांश विद्यार्थीलाई सो कार्यमा चासो नरहेको ।

 

  • अभ्यास कम भएको ।

 

  • सङ्केतको प्रयोग नभएको ।

 

  • पेन्सिलको सही प्रयोग नभएको ।

 

  • विद्यालयमा तथ्य भराउने अभ्यास गराउँदा धेरै विद्यार्थीहरूमा तथ्यको जानकारी कमजोर रहेको ।

 

  • भरिएका तथ्यहरू पनि सहि सङ्केतमा नभरिएको ।

 

  • गत विगत वर्षमा पनि यस्तो प्रकारको समस्या रहेको ।

 

  • विभिन्न परीक्षाहरू जस्तै मासीक,त्रैमासिक,एकाई परीक्षामा पनि धेरैलाई सही तथ्यहरू भर्न समस्या रहेको ।

 

  • एस.इ.इ.को उ.पु. परिक्षण गर्दा धेरैले सही तथ्य भर्न नसकेको देखिएको ।

 

  • विभिन्न भौगोलिक तथ्यहरूको जानकारी कमजोर रहेको

 

  • नक्शा अध्ययन गर्ने सीपको अभाव

 

 

 

 

३.उद्देश्य

    यो अनुसन्धानले तपशिल बमोजिमको उद्देश्य पुरा हुने अपेक्षा राखिएको छ ।

  • नक्सा निर्माण कार्यको लागि आवश्यक पर्ने सीपको विकाश भएको हुनेछ ।

 

  • नक्सा कार्य गर्न किन विद्यार्थीलाई कठिन महसुस भइरहेको छ सो पत्ता लगाउन ।

 

  • विद्यार्थीको आधारभुत सिप, ज्ञान तथा अभिवृत्ति पहिचान गरी नक्सा निर्माण संबन्धमा आवश्यक सुझाव दिन ।

 

  • कार्यमूलक अनुसन्धानबाट देखिएका विभिन्न समास्यको हल गर्नको लागि विद्यार्थी, शिक्षक तथा विद्यालय प्रशासनमा सुझाव दिन ।

 

 

 

४. विधि

  यो अनुसन्धानको लागि तपशिलका विधिहरू प्रयोग गरिएको छ ।

  • प्रयोगात्मक विधि

 

  • सिप परिक्षण विधि

 

  • प्रश्नोत्तर विधि

 

  • प्रश्नावली विधि

 

  • खोज अवसन्धान विधि

 

५.सूधारका लागि गरिएका प्रयासहरू

श्री टंगाल मा.वि. काठमाडौंको कक्षा १० मा अध्ययनरत जम्मा विद्यार्थीहरू मध्ये अनुसन्धानको क्रममा सेक्सन ए बाट सहभागी १९ जना र सेक्सन बि बाट ३१ जना गरी ५० जना विद्यार्थीहरू माझ यो अनुसन्धान गरिएको थियो । ती विद्यार्थीहरू विच आ–आफ्नो पेरियडमा सेक्सन वाइज तथा कक्षा वाइज अनुसन्धान कार्य भएको थियो । यो कार्य ४० दिन सम्म चलेको थियो । कक्षा भित्र भएको यो अनुसन्धानमा छलफल, प्रश्नोत्तर सिप परिक्षण तथा प्रयोगात्मक कार्यहरू सामुहिक रूपमा गर्न लगाई presentatio समेत गराइएको थियो ।

 

               प्रयास नं १

  • यस तहमा विद्यार्थीहरूलाई ७ वटा समूहमा विभाजन गरियो प्रत्येक समूहलाई समूहगत जिम्मेवारी तोक्ने काम भयो । जस्तै :

 

  • समूह क लाई सुदुर पश्चिम प्रदेश का हिमाल,नदी,ताल ,सडक ,जातजाती आदिको विवरण संकलन

 

  • समूह ख लाई कर्णाली प्रदेश......................क्रमशः ...................


    यसको पुरा सामग्री हेर्न हाम्रो APPLICATION डाउनलोड गर्नुहोस् । कार्यमूलक अनुसन्धानको पूरा पाठ  Sikne Thalo मोबाइल Application बाट निशुल्क हेर्न सकिन्छ । त्यहाँ थप सामग्रीमा गएर हेर्नुहोला   यसको Size मात्र 4.8MB हो  Download Here Our APP

     

Post a Comment

भाषा नै व्यक्तित्व पहिचानको आधार हो । तपाईलाई कुनै जिज्ञासा लागेमा सभ्य भाषामा लेख्नुहोस् :

Previous Post Next Post